در امر معاد است . جماعتى از أهل تحقيق با آنكه در مبحث واجب و نحوهء صدور كثرت و ساير مسائل الهيات راسخند ولى در اين مسأله راجل ميباشند . شاهد ثاني مشهد چهارم در أحوال آخرت از قبيل حقيقت موت و ماهيت قبر و عذاب و ثواب آن مىباشد . منشأ ثواب و عقاب همان اعمال است كه مبدء انبعاث تنعم بنعم اخروى و يا عذاب نشأه ديگر است أصل اعمال مبدّل به عذاب و عقاب و ثواب ميگردد « انما هي اعمالكم تردّ اليكم » . شريعت مقدسه جميع دقايق اين برهان را بيان كرده است ، در قرآن و اخبار ولويّه اشارات و كنايات و نصوص و ظواهر زيادى راجع بمبدئيت اعمال از براي ثواب و عقاب موجود است . قبر حقيقي هيئآت ناشيه از اعمال و افعالست « و الموت وارد على الأوصاف » « انّ المقابر بعضها عرشية و بعضها فرشية » ، « القبر اما روضة من رياض الجنّة أو حفرة من حفر النيران ، و العرش مقبرة ارواح العرشيّة و الفرش مقبرة اجساد الفرشية » اشراق ثالث اين شاهد در خواصّ بدن محسوس و كيفيت تركيب آن و وجوه فرق بين اين بدن و بدن اخرويست . اشراق چهارم در تحقيق و وجوه فرق بين عذاب قبر و بعث و كيفيت أنواع عذاب و فرق بين موت و قيام قيامت صغرى و قيامت كبرى مىباشد . موت انتقال از اين عالم بعالم برزخ و بعث انتقال و خروج از هيئآت برزخيه مىباشد . « من أحب لقاء اللّه أحب اللّه لقائه و من كره لقاء اللّه كره اللّه لقائه » . اشراق ششم در حقيقت حشر و أنواع آن مىباشد . هرانسانى در محشر به صورت